α) Πράγματι, υπάρχουν ορισμένες εταιρείες που επιλέγουν τη μεταφορά των δειγμάτων τους με courrier ή μέσα μαζικής μεταφοράς. Παρεπειπτόντως, ο τρόπος αυτός επιλέγεται και από τη “δημόσια” τράπεζα…, γεγονός που συχνά αποκλείει την αποδοχή δειγμάτων που προέρχονται από την επαρχία.

Σύμφωνα με τη διεθνή βιβλιογραφία, ένα δείγμα ομφαλικού αίματος μπορεί να διατηρήσει κάποιον αριθμό ζωντανών κυττάρων, για χρόνο που μπορεί να φτάνει τις 48 ώρες, αν η θερμοκρασία φύλαξής του είναι μεταξύ 4 και 25 βαθμών κελσίου. Σε κάθε περίπτωση, η όσο το δυνατόν ταχύτερη μεταφορά ενός δείγματος και η όσο το δυνατόν μικρότερη διακύμανση της θερμοκρασίας του, εγγυάται και τον μεγαλύτερο δυνατό αριθμό ζωντανών βλαστοκυττάρων μέσα σε αυτό.

Θα συμφωνήσω λοιπόν μαζί σου ότι η αποστολή ενός δείγματος με ΚΤΕΛ σε συνθήκες καύσωνα, δεν είναι επιτρεπτή. Εντούτοις, το παράδειγμά σου με τη “δημόσια” τράπεζα είναι ατυχές, αφού εμφανίζει στο θέμα της μεταφοράς τις χειρότερες επιδόσεις. Επισημαίνω επίσης ότι υπάρχουν στην Ελλάδα εταιρείες, οι οποίες παραλαμβάνουν τα δείγματα ΤΗΝ ΩΡΑ του τοκετού (ακόμη κι αν είναι χαράματα ή αργία) και τα μεταφέρουν με δικά τους οχήματα που φέρουν κατάλληλα ψυγεία.

β)Αγαπητή “woman on top”, η ιδιωτική φύλαξη απαγορεύεται εντός της Γαλλίας, της Ολλανδίας και της Ιταλίας. Τόσο δημόσιες όσο και ιδιωτικές τράπεζες υπάρχουν σε: Πολωνία, Κύπρο, Αγ. Μαρίνο, Σλοβενία, Ισπανία, Ρουμανία, Τσεχία, Βέλγιο, Ρωσία, Γερμανία, Σλοβακία, Αγγλία, Ουκρανία, Λιθουανία, Ουγγαρία, Αυστρία, Ελβετία, Δανία και Τουρκία.

Επίσης, ιδιωτικές τράπεζες λειτουργούν σε: Η.Π.Α., Καναδά, Μεξικό, Βραζιλία, άλλες χώρες της Λατινικής Αμερικής, χώρες της Μέσης Ανατολής, Ινδία, άλλες χώρες της Ασίας, χώρες της Αφρικής, Αυστραλία και Νέα Ζηλανδία. (πλήρης κατάλογος: http://parentsguidecordblood.org/content/usa/banklists/index.shtml?navid=14).

Η άποψή σου, είναι ενδεικτική της παραπληροφόρησης που μπορεί να προκύψει, από μια άριστη κατά τα άλλα εκπομπή, εξαιτίας όχι αυτών που λέει, αλλά αυτών που …”ξεχνάει” να πει.

Φιλικά,
Γ. Καραβάνας

Άποψή μου είναι ότι θα πρέπει να ζητήσεις τη φύλαξη του ομφαλικού αίματος του παιδιού που θα φέρετε με τη γυναίκα σου στον κόσμο. Το υλικό αυτό είναι πολύτιμο και μπορεί αποδεδειγμένα να αποβεί σωτήριο για τη ζωή κάποιου παιδιού (και σε σπανιότερες περιπτώσεις ακόμη κι ενός ενήλικα).

Στην Ελλάδα, όπως και στις περισσότερες άλλες χώρες, υπάρχουν δύο δυνατότητες φύλαξης: η δημόσια δωρεά και η οικογενειακή/ιδιωτική φύλαξη. Και οι δύο τρόποι φύλαξης έχουν τα πλεονεκτήματα και τα μειονεκτήματά τους. Με δύο λόγια:

- Για τη δημόσια δωρεά δεν θα χρειαστεί να πληρώσεις, το δείγμα θα είναι διαθέσιμο για οποιοδήποτε ιστοσυμβατό άτομο σε Ελλάδα και εξωτερικό και συνεπώς έχει περισσότερες πιθανότητες να βοηθήσει στη σωτηρία ενός ανθρώπου. Η δωρεά του ομφαλικού αίματος είναι μια πράξη αλτρουϊσμού, που βοηθά την παγκόσμια δημόσια υγεία.΄Με βάση τα στοιχεία του Ελληνικού Οργανισμού Μεταμοσχεύσεων (ΕΟΜ), στην Ελλάδα 1 στα 3 παιδιά που χρειάζονται μεταμόσχευση, δεν βρίσκουν τελικά κατάλληλο μόσχευμα.

- Για την οικογενειακή/ιδιωτική φύλαξη, θα χρειαστεί να πληρώσεις. Το ομφαλικό αίμα του παιδιού σου θα ανήκει αποκλειστικά στην οικογένειά σου και δεν θα είναι διαθέσιμο για οποιονδήποτε άλλο. Πρέπει να λάβεις υπόψη σου ότι οι ασθένειες που χρίζουν μεταμόσχευση ομφαλικού αίματος είναι σχετικά σπάνιες, συνεπώς το πιθανότερο είναι το αίμα αυτό να μην χρησιμοποιηθεί ποτέ. Από την άλλη πλευρά, αν κάποιο από τα παιδιά σου έχει την ατυχία να ανήκει σε αυτά τα λίγα που όντως χρειάζονται μεταμοσχευση ομφαλικού αίματος, οι πιθανότητες ίασης θα είναι με το μέρος σου, τόσο εξαιτίας της διαθεσιμότητας του αίματος που θα έχεις φυλάξει όσο και εξαιτίας των γενικά καλύτερων αποτελεσμάτων των μεταμοσχεύσεων με συγγενικά μοσχεύματα, σε σύγκριση με αυτές που χρησιμοποιούν μη συγγενικά μοσχεύματα.

Φίλε Δημήτρη, στην απόφασή σου αυτή δεν υπάρχει σωστό και λάθος (θα έλεγα μάλλιστα ότι οποιαδήποτε απόφαση φύλαξης είναι σωστή, ενώ λάθος θα ήταν η απόρριψη ενός βιολογικού υλικού που μπορεί να σώσει μια ζωή). Έτσι, θα πρέπει να βασιστείς στη δική σου φιλοσοφία και ιδεολογία, να λάβεις υπόψη σου τις προτεραιότητές σου (οικογένεια, κοινωνία, πιθανό ρίσκο κτλ) και βεβαίως τις οικονομικές σου δυνατότητες.

Εύχομαι “καλώς να έρθει” το μωράκι σας και να είναι γι’ αυτό αχρείαστες οι υπηρεσίες τόσο των ιδιωτικών όσο και της δημόσιας τραπεζας ομφαλικού αίματος.

Η Ένωση Ελληνικών Τραπεζών Ομφαλικού Αίματος (ΕΕΤΟΑ) αποτελεί, τη στιγμή αυτή, το μοναδικό εν λειτουργία ελληνικό φορέα με καταστατικό σκοπό τη διενέργεια ελέγχων για την τήρηση των κανόνων ορθής λειτουργίας των ελληνικών τραπεζών κρυοσυντήρησης. Η ΕΕΤΟΑ έχει επίσης απαντήσει αναλυτικά και λεπτομερώς σε όλα τα επιχειρήματα της Ελληνικής Αιματολογικής Εταιρίας, επιστημονικά ή και ιδεολογικά.

Είμαστε της άποψης ότι η εκλαΐκευση της επιστήμης είναι μεν απολύτως χρήσιμη, υπόκειται ωστόσο αντικειμενικά σε περιορισμούς που προέρχονται τόσο από την έκταση του χώρου που διατίθεται γι’ αυτήν, όσο και από το επίπεδο των επιστημονικών γνώσεων εν γένει του αναγνωστικού κοινού. Για το λόγο αυτό, θα πρέπει σε κάθε σχετικό δημοσίευμα να περιγράφονται ισοβαρώς οι όποιες αντικείμενες θέσεις, προκειμένου να τεθούν οι βάσεις (και όχι να εξαχθούν τα συμπεράσματα) του σχετικού διαλόγου. Για την εξαγωγή των συμπερασμάτων καταλληλότερα είναι τα αντίστοιχα επιστημονικά συνέδρια – στα οποία ως τώρα οι θέσεις που επιπόλαια και άκριτα συχνά δημοσιεύονται δεν έχουν βρει γόνιμο έδαφος.

Επειδή επιλέγουμε να εκφραζόμαστε ως επιστήμονες και όχι ως δημαγωγοί, δεν έχουμε ως σήμερα αντεπιτεθεί με ένταση αντίστοιχη αυτής των επιθέσεων που δεχόμαστε. Είμαστε απόλυτα πεπεισμένοι ότι το μέλλον θα μας δικαιώσει, όπως άλλωστε συνέβη με πολλές αντίστοιχες εφαρμογές της σύγχρονης βιοϊατρικής – θυμίζουμε απλώς τα όσα γραφικά δημοσιεύονταν στις αρχές της δεκαετίας του ‘80 για τις τεχνικές υποβοηθούμενης αναπαραγωγής…

Αυτόλογες μεταμοσχεύσεις στελεχιαίων αιμοποιητικών κυττάρων (βλαστοκυττάρων)

Το βασικό επιχείρημα των πολέμιων της οικογενειακής – ιδιωτικής φύλαξης, στηρίζεται στην άποψη ότι: «όταν ένα παιδί νοσήσει νωρίς στη ζωή του από κάποια αιματολογική κακοήθεια, το ομφαλικό του αίμα επίσης νοσεί ή θα νοσήσει». Η παραδοχή αυτή προφανώς δεν ισχύει, παρά μόνο στη μειοψηφία των περιπτώσεων. Ακόμη κι αν μία αιματολογική κακοήθεια έχει κληρονομικά ή γενετικά αίτια (ύπαρξη προλευχαιμικών κλώνων στο αίμα) τούτο ουδόλως συνεπάγεται την υποχρεωτική εκδήλωση της νόσου. Αν συνέβαινε αυτό, θα έπρεπε όλα τα ομφαλικά μοσχεύματα, που προέρχονται από δωρεά, να ελέγχονται γενετικά για την ύπαρξη τέτοιων κλώνων ή εναλλακτικά, να παρακολουθείται η υγεία κάθε νεογνού – δότη ως τα πρώτα (πόσα;) έτη της ζωής του και να αφαιρείται από τη δημόσια δεξαμενή τυχόν δείγμα, που προέρχεται από παιδί το οποίο έχει στη συνέχεια νοσήσει. Κάτι τέτοιο δεν συμβαίνει σε καμία δημόσια τράπεζα του κόσμου, ενώ οι οδηγίες του NETCORD, που θέτουν τα διεθνή πρότυπα ποιότητας των ομφαλικών μοσχευμάτων, δεν αναφέρουν πουθενά την ανάγκη διενέργειας γενετικών ελέγχων για την ύπαρξη προλευχαιμικών κλώνων. (Jim van Dongen et al 1999, Leukemia 13, 1901-1928)
Στην πραγματικότητα, χιλιάδες αυτόλογες μεταμοσχεύσεις βλαστικών κυττάρων πραγματοποιούνται κάθε χρόνο για την αντιμετώπιση αιματολογικών παθήσεων και κακοηθειών. Με βάση τα στοιχεία του Εθνικού Οργανισμού Μεταμοσχεύσεων (ΕΟΜ), το 2002 έγιναν στην Ελλάδα 206 μεταμοσχεύσεις προγονικών αιμοποιητικών κυττάρων, από τις οποίες οι 119 ήταν αυτόλογες (ποσοστό 57.7%).
Σύμφωνα με πρόσφατα στοιχεία που δημοσιεύτηκαν στον τύπο (Το Βήμα 9/11/08), το 2007 στην Ελλάδα πραγματοποιήθηκαν 369 μεταμοσχεύσεις αιμοποιητικών κυττάρων, από τις οποίες οι 248 ήταν αυτόλογες (ποσοστό 67,2%).
Ανάλογα είναι τα στοιχεία και για την Ευρώπη. Βάσει EBMT (European Bone Marrow Transplantation Society) το 63.2% των μεταμοσχεύσεων στην Ευρώπη είναι επίσης αυτόλογες.
Κι ενώ οι παραπάνω μεταμοσχεύσεις αφορούν σε βλαστοκύτταρα που προέρχονται από τον μυελό των οστών των ίδιων των ασθενών (ο οποίος περιέχει όμοια κύτταρα με αυτά του ομφαλικού αίματος), το έτος 2007, πραγματοποιήθηκε και η πρώτη επιτυχής μεταμόσχευση αυτόλογων ομφαλικών βλαστοκυττάρων, για τη θεραπεία ενός 3χρονου παιδιού που έπασχε από Λευχαιμία (Ammar Hayami et al. 2007, Pediatrics 119,e296-e300). Το 2004 είχε προηγηθεί η χρήση αυτόλογων ομφαλικών μοσχευμάτων για τη θεραπεία μιας άλλης εξίσου σοβαρής αιματολογικής ασθένειας, της Απλαστικής Αναιμίας (Steven M. Fruchtman et al. 2004, Biology of Blood and Marrow Transplantation, 10:741-742).
Τέλος, δεν θα πρέπει να ξεχνάμε ότι, εκτός από τις περιπτώσεις όπου υπάρχει αποδεδειγμένη προδιάθεση αιματολογικού ή άλλου καρκίνου, πολλές αιματολογικές κακοήθειες είναι επίκτητες, όπως για παράδειγμα αυτές που εμφανίζονται εξαιτίας της έκθεσης ενός ατόμου σε καρκινογόνα χημικά ή ακτινοβολίες. Σε όλες αυτές τις περιπτώσεις ένα αυτόλογο ομφαλικό μόσχευμα θα μπορούσε να αποβεί σωτήριο.
Η υποεπιτροπή πιστοποίησης (accreditation subcommittee) της ευρωπαϊκής ομάδας μεταμόσχευσης αίματος και μυελού (EBMT Group) εκδίδει τακτικά ειδικές εκδόσεις για τις τρέχουσες πρακτικές στις μεταμοσχεύσεις αιμοποιητικών κυττάρων, για αιματολογικές ασθένειες, συμπαγείς όγκους και ανοσολογικά νοσήματα, με κύτταρα που προέρχονται από τον μυελό των οστών, το περιφερικό αίμα και το ομφαλικό αίμα. Σε πρόσφατη έκδοση, όπου περιλαμβάνονται τα αποτελέσματα από 16 ευρωπαϊκά μεταμοσχευτικά κέντρα (Ljungman P et al. Bone Marrow Transplant. (2006), παρουσιάζεται σειρά αιματολογικών και μη νοσημάτων, με ενδείξεις για αυτόλογες μεταμοσχεύσεις, αλλογενείς μεταμοσχεύσεις από συγγενικό δότη και αλλογενείς μεταμοσχεύσεις από μη συγγενικό δότη, ανάλογα με το είδος και την εξέλιξη της πάθησης.

Τέλος. είναι σημαντικό να αναφερθεί, ότι ακόμα και στις περιπτώσεις όπου απαιτείται μεταμόσχευση βλαστοκυττάρων από άλλο άτομο, ένα ιστοσυμβατό συγγενικό μόσχευμα (όπως για παράδειγμα το δείγμα ενός αδερφού, που έχει φυλαχθεί σε μία οικογενειακή τράπεζα) δίνει σημαντικά μεγαλύτερες πιθανότητες επιβίωσης (63% ζωντανοί ένα χρόνο μετά), συγκριτικά με ένα μη-συγγενικό μόσχευμα ίδιας ιστοσυμβατότητας (29% ζωντανοί ένα χρόνο μετά)(Gluckman E et al. N Engl J Med. 1997 Aug 7;337(6):373-81), γεγονός που συνηγορεί υπέρ της οικογενειακής – ιδιωτικής φύλαξης.

Χρήσεις των ομφαλικών βλαστοκυττάρων σε αιματολογικές και μη ασθένειες

Είναι γνωστό ότι το αίμα του ομφαλίου λώρου είναι πλούσιο σε κύτταρα φυσικούς φονείς, (Natural Killer Cells). Τα κύτταρα αυτά με τη μέθοδο της κυτταρικής επέκτασης (cell expansion) μπορούν σήμερα να πολλαπλασιαστούν περισσότερες από 30 φορές, δημιουργώντας άνω των 150 Χ 106 κύτταρα ανά συλλογή. Τα κύτταρα αυτά εάν χορηγηθούν σε ασθενείς με οξεία λεμφοβλαστική και οξεία μυελογενή λευχαιμία προκαλούν απομάκρυνση του 60% έως 85% των κυκλοφορούντων λευχαιμικών κυττάρων. Με βάση τη γνώση αυτή το αίμα του ομφαλίου λώρου μπορεί να χορηγηθεί σε ασθενείς χωρίς προηγηθείσα χημειοθεραπεία, σε ενήλικες οι οποίοι έχουν ήδη μεταμοσχευθεί και σε παιδιά ή ενήλικες οι οποίοι δεν κρίνονται υποψήφιοι προς μεταμόσχευση. (Patric Zweidler-McKay, University of Texas, M.D. Anderson Cancer Center, Children’s Cancer Hospital. Aνακοίνωση στο ετήσιο συνέδριο της American Society of Pediatric Hematology/Oncology, 16 Μαΐου 2008).
Είναι επίσης γνωστό, ότι το αίμα του ομφαλίου λώρου είναι πλούσιο σε πρόδρομα κυτταροτοξικά βλαστικά κύτταρα τα οποία στρέφονται εναντίον των καρκινικών κυτττάρων, και για το λόγο αυτό χορηγείται στις περιπτώσεις ρετινοβλαστωμάτων των παιδιών (σπάνιο είδος καρκινικών όγκων του οφθαλμού), όπου κατ εξοχήν γίνονται αυτόλογες μεταμοσχεύσεις (Joshi et al, 2007, I Neuroimmune Pharmacology 2 (2), 202-212).
Είναι γνωστό εδώ και καιρό, ότι το ομφαλικό αίμα περιέχει εκτός από τα αρχέγονα αιμοποιητικά κύτταρα, τα μεσεγχυματικά βλαστοκύτταρα και τα μη-περιορισμένα σωματικά κύτταρα (unrestricted somatic stem cells). Τα τελευταία, είναι κύτταρα που μπορούν να διαφοροποιηθούν σε οποιονδήποτε τύπο ενήλικου κυττάρου πλην αυτών των γονάδων και παρόλο που ανιχνεύονται σε πολύ μικρούς αριθμούς, μπορούν να πολλαπλασιαστούν In Vitro σε 1015 κύτταρα, χωρίς να χάσουν την δυναμικότητά τους (Kogler G et al. J. Exp. Med. Vol 200; no2; july 19, 2004 pg 123-135) ενώ έχει αποδειχθεί ότι τo αίμα του ομφαλίου λώρου μπορεί να δώσει κύτταρα και των τριών βλαστικών δερμάτων (Sensken et al 2007, 9 (4): 362-378). Συνεπώς η πληροφορία πως «τα ομφαλικά μοσχεύματα μπορούν να χρησιμοποιηθούν μόνο σε αιματολογικά νοσήματα» είναι παρωχημένη. Μια απλή αναζήτηση στην επίσημη ιστοσελίδα για της κλινικές δοκιμές που διεξάγονται υπό την αιγίδα του Εθνικού Ιδρύματος Υγείας (NIH) των Η.Π.Α., (http://clinicaltrials.gov) με λέξεις-κλειδιά «cord blood» παρήγαγε 363 αποτελέσματα, αναδεικνύοντας το τεράστιο δυναμικό των ομφαλικών μοσχευμάτων. Ανάμεσα στα αποτελέσματα που προέκυψαν από την αναζήτηση, βρίσκει κανείς δοκιμαστικές θεραπείες για αιματολογικές, μεταβολικές, νευρολογικές, ορθοπεδικές, ανοσολογικές, καρδιολογικές και άλλες ασθένειες.

Ήδη, έχουν δημοσιευθεί τα πρώτα αποτελέσματα από τη χρήση των βλαστοκυττάρων του ομφαλικού αίματος για τη θεραπεία του Διαβήτη τύπου Ι (Michael J Haller et al. 2008, Exp Hematology,36(6): 710-715) και αναμένονται εξελίξεις σε αντίστοιχες προσπάθειες για άλλα αυτοάνοσα νοσήματα όπως η σκλήρυνση κατά πλάκας.

Πολλά υποσχόμενες είναι και οι εξελίξεις στον τομέα της «Αναγεννητικής Ιατρικής», ενός κλάδου που βρίσκεται σε δυναμική ανάπτυξη και υπόσχεται να αλλάξει το μέλλον της ιατρικής σε πολλά πεδία. Η ανίχνευση μη-περιορισμένων ολοδύναμων σωματικών βλαστοκυττάρων στο ομφαλικό αίμα (Kogler G et al. J. Exp. Med. Vol 200; no2; july 19, 2004 pg 123-135) μπορεί να οδηγήσει τα ομφαλικά μοσχεύματα σε μία εναλλακτική πηγή βλαστοκυττάρων με ιδιαίτερα μεγάλο εύρος διαφοροποίησης, ενώ τα μεσεγχυματικά βλαστικά κύτταρα που περιέχει, χρησιμοποιούνται ήδη σε αναγεννητικές θεραπείες, όπως για παράδειγμα η αναγέννηση του μετεμφραγματικού μυοκαρδίου (R de Silva and RJ Lederman, Cytotherapy 2004; 6(6): 608-614), καθώς και σε αναπλαστικές εφαρμογές στην ορθοπεδική και αθληιατρική.

Απ΄όλα τα παραπάνω που μόνο ενδεικτικά αναφέρουμε, γίνεται σαφές ότι οι εφαρμογές των βλαστοκυττάρων σήμερα, αφορούν μια συνεχώς διευρυνόμενη γκάμα νοσημάτων, που ξεπερνά τα στενά όρια της αιματολογίας. Ακόμη δε και μέσα σε αυτά τα όρια, είναι προκλητική η επιλεκτική πληροφόρηση που διεξάγει μερίδα οργανωμένων αιματολόγων, η οποία εμφανίζει παραπλανητικά μόνον τη μισή αλήθεια.

Επίσης, θεωρούμε ότι γίνεται εύκολα κατανοητό πως στις απόψεις που συχνά και ανεύθυνα δημοσιεύoνται υφίσταται σοβαρός και τεκμηριωμένος επιστημονικός αντίλογος. Θεωρούμε δε αυτονόητη υποχρέωση κάθε αμερόληπτου εντύπου ή ιστοσελίδας, την αναζήτηση και δημοσίευση τυχόν αντίθετων απόψεων, ιδιαίτερα μάλιστα όταν τα θέματα που αναλύονται είναι εκτός από κοινωνικά και εξόχως επιστημονικά.

Γ. Καραβάνας
Μορ. Βιολόγος – Γενετιστής, MSc, PhD
Εκπρ. Τύπου ΕΕΤΟΑ